Στενωπός ύστερα από κέρδη 13.763%

▅ Οι φόβοι των ξένων για την περιφερειακή ελληνική οικονομία και τις μετοχές και η ιδιότυπη σχέση εγχώριων και καλιφορνέζικων ομολόγων
Ανοδο ως 13.763% (στη γειτονική μας Βουλγαρία) σημείωσαν οι αξίες των μετοχών κατά την προηγούμενη ανοδική κίνηση των αγορών, καθώς η μόχλευση (επενδύσεις με δανεικά) και η εν γένει πιστωτική «φούσκα» αύξησαν τις κεφαλαιοποιήσεις των χρηματιστηρίων κατά 30,5 τρισ. δολάρια, κέρδη όμως τα οποία εξανεμίστηκαν τον τελευταίο ενάμιση χρόνο. Ο υπερβολικός δανεισμός, από χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και ορισμένους τομείς του επιχειρηματικού και του δημοσίου τομέα, είχε δημιουργήσει εξάλλου παντού «φούσκες» (στη στέγαση, στις υποθήκες κατοικιών, στις μετοχές, στα ομόλογα, στις πιστώσεις, στα προϊόντα, στα ιδιωτικά και δημόσια αμοιβαία κεφάλαια). Ετσι, καθώς σήμερα έχουν σκάσει όλες οι «φούσκες» ταυτοχρόνως, ο κόσμος βρίσκεται αντιμέτωπος με τη μεγαλύτερη ύφεση των τελευταίων 50 ετών, με τις ΗSΒC και Deutsche Βank να προβλέπουν μάλιστα συρρίκνωση της παγκόσμιας ανάπτυξης (-0,1%) το 2009.

Οι προσδοκίες εναπόκεινται τώρα στη δημιουργία μιας «κακής τράπεζας» κατά τα πρότυπα παρελθουσών κρίσεων, η οποία, αφού θα απορροφήσει τα λεγόμενα «τοξικά απόβλητα», θα απελευθερώσει το τραπεζικό σύστημα, ώστε να χρηματοδοτήσει την οικονομία. Αν και η λύση είναι παρόμοια με τις λύσεις παρελθουσών κρίσεων (Σουηδία, ΗΠΑ, Ιαπωνία), οι λεπτομέρειες (αναμένεται να ανακοινωθούν σύντομα- ακόμη και αύριο), δηλαδή οι όροι με τους οποίους θα απορροφηθούν τα «τοξικά» ομόλογα, θα παίξουν τον δικό τους ρόλο στο τελικό αποτέλεσμα, ανέφερε ο Αντριου Γκαρθγουέιτ της Credit Suisse, σημειώνοντας ότι η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ μπορεί να τυπώσει το απαραίτητο χρήμα έχοντας να αντιμετωπίσει μόνο τον πληθωριστικό κίνδυνο.

Η πλειονότητα των αμερικανικών τραπεζών είναι χρεοκοπημένες και θα πρέπει να κρατικοποιηθούν, ανέφερε στο Βloomberg ο καθηγητής Οικονομικών Νουριέλ Ρουμπίνι, ενώ ο Τζορτζ Μάγκνους της UΒS θεωρεί ότι η επιλεκτική κρατικοποίηση, η πώληση παγίων ενεργητικού, αλλά κυρίως η δημιουργία ενός κρατικού ή ημικρατικού φορέα που θα αγοράσει τα «τοξικά» ομόλογα είναι μονόδρομος. Αυτοί που διαφωνούν πάντως με τη λύση αυτή αναρωτιούνται τι θα γίνει αν απορροφηθούν μεν τα «τοξικά» ομόλογα αλλά αρχίσει να υποχωρεί, όπως αναμένεται, η αξία και άλλων στοιχείων του ενεργητικού των τραπεζών. Η καθυστέρηση από πλευράς των αρχών στην υλοποίηση αποτελεσματικών μέτρων αντιμετώπισης της κρίσης οδηγεί πάντως σε κλονισμό της εμπιστοσύνης και σε αύξηση της αποστροφής κινδύνου, στοιχεία που αντικατοπτρίζονται στην ενίσχυση του γεν, στην άνοδο των δεικτών των πιστωτικών παραγώγων και στην αύξηση του κόστους δανεισμού περιφερειακών κρατών.

Η κρίση θα αποδειχθεί ιδιαίτερα επίπονη και για την περιφερειακή οικονομία της Ελλάδας, κυρίως διότι η χώρα δεν πέτυχε τη δημοσιονομική προσαρμογή όταν οι συνθήκες ήταν καλύτερες και έχει εισέλθει στην κρίση με υψηλά ελλείμματα, εκτιμούν οικονομολόγοι ξένων τραπεζών. Ο Στέφαν Μπαϊλμάιερ της Deutsche Βank προβλέπει συρρίκνωση της ανάπτυξης στο-0,8%, δημοσιονομικό έλλειμμα στο 5,5% του ΑΕΠ, έλλειμμα ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών στο 10% του ΑΕΠ και δημόσιο χρέος στο 104% του ΑΕΠ το 2009, ενώ η κυρία Κρίστελ Αράντα-Χέιζελ της Credit Suisse προβλέπει ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ελλάδας θα διαμορφωθεί στο 4,5% του ΑΕΠ το 2009 και θα ανέλθει σε 5% το 2010, έναντι πάντως 3,8% και 4,4% του μέσου όρου της ευρωζώνης αντίστοιχα.

Ενώ η χώρα μας θα χρειαστεί εφέτος να δανειστεί 46,5 δισ. ευρώ ή το 18,4% του ΑΕΠ της (υπάρχουν προβλέψεις για δανεισμό ακόμη και στα επίπεδα των 60 δισ. ευρώ), ορισμένοι οικονομολόγοι δεν αποκλείουν περαιτέρω αύξηση στο κόστος δανεισμού, καθώς, όπως υπολογίζουν, η άνοδος ιστορικά του ονομαστικού ΑΕΠ της Ελλάδας υπολείπεται των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων, γεγονός το οποίο δείχνει ότι υπάρχουν περιθώρια διεύρυνσης των spreads. Η χώρα μας μάλιστα αποκαλείται από τον διεθνή Τύπο «η αχίλλειος πτέρνα της Ευρώπης» και «το φαβορί των υποψηφίων για κρατική χρεοκοπία», σενάριο που χαρακτηρίστηκε «τρέλα» από τον Γκάρι Ντούγκαν της Μerrill Lynch.


Οι οικονομολόγοι Stephane Deo και Ρaul Donovan της UΒS, εξετάζοντας το σενάριο χρεοκοπίας και πιθανής εξόδου μιας περιφερειακής χώρας (όπως π.χ. η Ελλάδα) από το ευρώ, σημείωναν πως αφού μία χώρα δεν μπορεί να εκδιωχθεί από το κοινό νόμισμα και η ίδια δεν επιλέξει να αποχωρήσει, καθώς οι συνέπειες θα ήταν καταστροφικές, το θέμα είναι πώς θα εξευρεθεί μία φόρμουλα χρηματοδότησης του χρέους της. Προφανώς, αφού οι φορολογούμενοι των άλλων χωρών δεν πρόκειται να ενισχύσουν την παραπαίουσα οικονομία, τον ρόλο αυτόν θα παίξει διακριτικά η ΕΚΤ, καθώς αν μία χώρα της ευρωζώνης βρεθεί σε δύσκολη θέση να χρηματοδοτήσει το χρέος της ο κίνδυνος του ντόμινο θα αυξηθεί. Το θέμα ωστόσο είναι πως η ΕΚΤ δεν θα θέλει να τυπώσει χρήμα (με την ίδια ευκολία ίσως που αναπόφευκτα θα ενταθεί και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού) αυξάνοντας τον πληθωριστικό κίνδυνο, αλλά η όποια λύση θα προέλθει μάλλον από την ίδια.

Μια ενδιαφέρουσα στρέβλωση των αγορών ωστόσο θα μπορούσε μελλοντικά να επηρεάσει και το κόστος δανεισμού της χώρας μας, αναδεικνύοντας μια περίεργη σχέση των ελληνικών ομολόγων με αυτά της Καλιφόρνιας. Τα spreads των συμβολαίων αντιστάθμισης πιστωτικών κινδύνων (credit default swaps) των 10ετών κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ και των αντίστοιχων σε ορισμένες Πολιτείες της χώρας (όπως η Καλιφόρνια, το Τέξας και η Νέα Υόρκη), όπως παρατηρούσε ο Ντέιβιντ Μπλουμ της ΗSΒC, βρίσκονται στα ύψη, χωρίς όμως να επηρεάζονται σημαντικά το κόστος δανεισμού των ΗΠΑ και το δολάριο, το οποίο ενισχύθηκε μάλιστα έναντι του ευρώ, καθώς θεωρήθηκε ότι η διεύρυνση των spreads περιφερειακών αγορών της ευρωζώνης σε σχέση με τη Γερμανία υποδαυλίζει την ισχύ του κοινού νομίσματος. Ετσι π.χ. τα spreads των συμβολαίων αντιστάθμισης πιστωτικών κινδύνων (credit default swaps) των 10ετών κρατικών ομολόγων των Καλιφόρνιας- ΗΠΑ και Ισπανίας- Γερμανίας βρίσκονται στα ύψη και αυτή η στρέβλωση ενδεχομένως να μη συνεχιστεί παίζοντας ρόλο τόσο στην καλύτερη αποτίμηση από πλευράς των αγορών του κόστους δανεισμού στην ευρωζώνη όσο και στην ισοτιμία του ευρώ με το δολάριο.

Οπως και να έχει όμως το πράγμα, το 2009 και το 2010 θα είναι δύσκολα χρόνια τόσο για την ελληνική οικονομία όσο και για τα κέρδη των επιχειρήσεων.

Και ενώ έχει ξεκινήσει ένας νέος κύκλος αμφισβήτησης του εγχώριου τραπεζικού κλάδου, όλα δείχνουν ότι η εμπιστοσύνη δεν θα αποκατασταθεί ώσπου να δημοσιοποιηθούν πολύ συμπαγή μεγέθη για το εύρος των όποιων προβλημάτων και μια ρεαλιστική στρατηγική αντιμετώπισής τους. Οι ξένοι επενδυτές, παρ΄ ότι επιθυμούν μάλλον να μειώσουν περαιτέρω τις θέσεις τους στο ΧΑ, είναι δύσκολο να το πετύχουν, καθώς η ρευστότητα των μετοχών βρίσκεται στο ναδίρ. Ετσι οι εγχώριες μετοχές, οι οποίες αφού κέρδισαν 148 δισ. ευρώ κατά τον προηγούμενο ανοδικό κύκλο χάνουν τώρα 137 δισ. ευρώ, δείχνουν ότι θα παραμείνουν στο περιθώριο των διεθνών συναλλαγών.