Δήμητρα Γαλάνη

«Δεν θα ζούσα, αν δεν υπήρχε η μουσική»

Όταν κουβεντιάζεις με τη Δήμητρα Γαλάνη για μουσική, σινεμά και βιβλία, αργά ή γρήγορα στο επίκεντρο της συζήτησης έρχονται η πολιτική και οι επιδράσεις που έχει στην καθημερινότητά μας. Οργή και θλίψη για την κατάσταση που επικρατεί και μια διάθεση –επιτέλους– κάποιος να πει τα πράγματα με το όνομά τους, έτσι όπως τα σκεφτόμαστε όλοι μας, δηλαδή.
Να ξεκινήσουμε την κουβέντα μας από τον καινούργιο σας δίσκο. Γιατί επιλέξατε να ξαναδείτε παλιά σας κομμάτια και δεν ψάξατε για νέο υλικό;
Κατ’ αρχήν, το καλό υλικό δεν είναι ποτέ παλιό. Στο Πίξελ οι εκτελέσεις στα περισσότερα κομμάτια είναι καινούργιες. Πλην τριών τραγουδιών (Ζω, Και σ’ αγαπώ και Το σ’ αγαπώ μπορεί) όλα τα άλλα είναι τραγουδισμένα ξανά. Επίσης, υπάρχει κι ένα ολοκαίνουργο τραγούδι, το Αίνιγμα, σε πρώτη εκτέλεση, γραμμένο από τον Βασιλικό (Raining Pleasure) όπως και μια σειρά από εξαιρετικά επιτυχημένες διασκευές. Το Πίξελ αποτελεί μια ιδέα τριών ετών, η οποία δουλευόταν σιγά σιγά από εμένα και τους συνεργάτες στη Sony Music. Η μεγάλη αφορμή όμως για να ξεκινήσουμε και παράλληλα μια ακριβή εμπειρία για μένα ήταν η συμμετοχή των Bajofondo και η γνωριμία με τον Gustavo Santaolalla στο ρεμίξ που έκαναν για το Querer. Και θέλω να ευχαριστήσω γι’ αυτό δημόσια για άλλη μια φορά τον Χρήστο Καρυώτη και τη Sony για την πρωτοβουλία τους. Δεν κάνω πράγματα ποτέ επειδή απλά και μόνο προκύπτουν. Πάντα μπαίνω στο στούντιο μελετημένη. Προτού κάνω το δίσκο με τον Κωνσταντίνο Βήτα, το Μετά, το 2001, ήδη από το 1995 έπλεα μέσα σε αυτό το υλικό, από ταξίδια μου στην Αμερική, όπου ψώνιζα δίσκους –θυμάμαι– και άκουγα για πρώτη φορά τους Portishead. Τότε ακόμα ήταν πολύ φρέσκα αυτά τα πράγματα. Όταν είδα ότι μ’ αρέσει αυτή η φόρμα, η καινούργια, έμπαινα όλο και πιο βαθιά. Δεν θα ξεχάσω ποτέ να ευχαριστήσω τα παιδιά από ένα δισκάδικο στη Θεσσαλονίκη, το Λωτό, τα οποία με τροφοδότησαν με εξαιρετικά σημαντικό υλικό και διεύρυναν τη γνώση μου και την παιδεία μου σε αυτού του είδους τις μουσικές.

Το Αίνιγμα, το κομμάτι του Βασιλικού, πώς προέκυψε;
Να σου πω ότι η υπόθεση Βασιλικός και Raining Pleasure για μένα κρατάει χρόνια, καθώς τους παρακολουθώ από την πρώτη τους ακόμα δουλειά. Άνοιξαν πραγματικά το δρόμο για τα αγγλόφωνα συγκροτήματα στην Ελλάδα. Αγαπώ πολύ τη δουλειά τους. Ο Βασιλικός λοιπόν, αυτό το υπέροχο πλάσμα, αυτός ο τόσο σημαντικός δημιουργός, ο οποίος ως τώρα είχε εκφραστεί σε αγγλική γλώσσα, εδώ γράφει ελληνικό στίχο στη μουσική του και μας δίνει ένα θαυμάσιο τραγούδι, το Αίνιγμα. Ακούγοντας, διαπιστώνεις το ήθος και τον βαθύ σεβασμό που τρέφει στη γλώσσα μας. Αυτό προς απάντηση στις ελληνοκεντρικές γκρίνιες ορισμένων που ισχυρίζονται ότι τα αγγλόφωνα γκρουπ έχουν χάσει την επαφή τους με την ελληνική γλώσσα, προσπαθώντας να πουλήσουν σε ξένες αγορές. Μα τι είναι αυτά! Εδώ δεν μιλάμε για επίπεδο Γιουροβίζιον και διάφορων ποπ σταρ με καριέρες τύπου ριάλιτι. Μιλάμε για πολύ σοβαρούς τραγουδοποιούς, οι οποίοι θέλουν και μπορούν να εκφράζονται σε όποια γλώσσα επιθυμούν. Μην τα βάζουμε όλα σε ένα καλάθι! (Αυτή η έλλειψη διαχωρισμού μπορεί να με τρελάνει!) Επί πλέον, μιλάμε για μια νέα γενιά. Στα σχολειά –και στα δικά μας χρόνια ακόμα– τα αγγλικά ήταν βασικότατο μάθημα. Τώρα πια είναι η δεύτερη γλώσσα σε όλο τον κόσμο. Οι γενιές αυτές των μουσικών έχουν ανεβάσει πάρα πολύ τον πήχη στην αγγλική γλώσσα. Γιατί το αίσθημά τους προέρχεται από τον πλούτο και την ποιητικότητα που έχει επιδείξει η ελληνική γλώσσα, ιδιαίτερα στο τραγούδι. Πολλές φορές η μουσική που κάνουν κουμπώνει απόλυτα στην αγγλική γλώσσα, ταιριάζει αισθητικά δηλαδή. Ανάλογα λοιπόν εκφράζονται.
Θα δανειστώ την περίπτωση της Μόνικας, όπου στη δουλειά της βλέπεις να τρέχει ο αγγλικός στίχος, αλλά από πίσω ακούς τις επιρροές του Χατζιδάκι σε πολύ μεγάλο βαθμό. Και εδώ είναι η γοητεία του υλικού της. Αυτό δεν γίνεται απαραίτητα ηθελημένα. Υπάρχει σαν πληροφορία στα ακούσματά της. Υπάρχει στην παιδεία της και το μεταφέρει στο υλικό της αθώα και πολύ όμορφα. Γενικότερα αυτά τα παιδιά, αλλά και εμείς από τη δική μας μεριά όλα αυτά τα χρόνια, προσπαθούμε να υπηρετήσουμε ένα είδος τραγουδιού που έχει κανόνες αισθητικής, δηλαδή που δεν προσβάλλει τους ακροατές, με ήθος και σεβασμό στην όποια γλώσσα χρησιμοποιούμε. Με αυτό το είδος –πίστεψέ με– δεν είναι καθόλου εύκολο να καταπιαστείς. Είναι όμως μια μουσική που συντροφεύει τους ακροατές μας στην όποια καθημερινότητά τους και διαφέρει κάθετα και απόλυτα από το ονομαζόμενο mainstream. Θα μπορούσα να πω δε ότι το πολεμάει και –ευτυχώς ακόμα– το νικάει στη συνείδηση του κοινού και ιδιαίτερα των νέων ανθρώπων. Αυτά, για να μη μπερδευόμαστε.

Τι συνέβη τελικά με τη Μόνικα; Νεανική αυθάδεια και εναντίωση στο μουσικό κατεστημένο (όπως το εννοεί ο καθένας) ή απλώς μια παρεξήγηση;
Τι να συμβεί με τη Μόνικα; Πήραμε όλοι μεγάλη χαρά με το Avatar. Καλή γραφή, πολύ καλός ήχος, με εξαιρετικά παιξίματα· και η ίδια υπέροχη με ιδιαίτερη χροιά φωνής και ευρεία μουσικότητα. Αλλά δεν την αφήνουν σε ησυχία την κοπέλα. Της την έχουν πέσει διάφοροι που παραγοντίζουν δίπλα της και βέβαια της την έπεσαν και τα διάφορα τρωκτικά του χώρου, παραποιώντας (απ’ ό,τι μου είπε και η ίδια) τα λεγόμενά της. Σε όλους μας λίγο-πολύ έχει συμβεί αυτό όταν κάναμε την πρώτη μας επιτυχία. Πιστεύω ότι όλα αυτά θα την έχουν σοκάρει λίγο, αλλά δεν πρέπει να δώσει ιδιαίτερη σημασία. Έχει άλλα πολύ σοβαρότερα να κάνει. Όπως, να μας δώσει το επόμενο άλμπουμ της και να χαρούμε το ίδιο και ακόμα περισσότερο. Είναι δημιουργός και μάλιστα πολύ αξιόλογη, έτσι, αυτό που πρέπει να την απασχολεί είναι το έργο της και τίποτα άλλο.

Ποια χαρακτηριστικά θεωρείτε ότι πρέπει να διαθέτει κάποιος για να πούμε ότι είναι σπουδαίος;
Είναι πολλά αυτά που χρειάζονται για να κάνει κανείς μια σοβαρή καριέρα. Το ταλέντο είναι αναμφισβήτητα κάτι πολύ σημαντικό. Και μάλιστα δεν πρέπει να είναι μέτριο. Πρέπει να είναι εξαιρετικά δυνατό. Μετριότητες υπάρχουν πάρα πολλές· και στο παρελθόν είχαμε ακόμη περισσότερες. Όλοι μας έχουμε ένα ταλεντάκι κάπου, γράφουμε ένα στιχάκι, παίζουμε λίγο μουσική, έχουμε καλή φωνούλα και τραγουδάμε πρίμο σεγόντο με τους φίλους μας, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μπορείς να γίνεις επαγγελματίας. Και επ’ ουδενί βέβαια δεν σημαίνει ότι μπορείς να κάνεις τομή στα πράγματα, να είσαι σπουδαίος, όπως είπες. Άρα, το ταλέντο πρέπει να είναι ολοκληρωμένο, πολύ μεγάλο, και να ξέρεις βέβαια να το διαχειριστείς. Να είσαι διορατικός, να στοχεύεις με ακρίβεια, να επιλέγεις σωστά τους συνεργάτες σου. Να ρισκάρεις και να είσαι καινοτόμος. Να πηγαίνεις κόντρα στα ρεύματα, να είσαι πολύ εργατικός, να καλλιεργείς συνεχώς τις γνώσεις σου και να αναζητείς πάντα καινούργιους δρόμους και τρόπους έκφρασης. Επίσης, κάτι πολύ σημαντικό: δεν φτάνει μόνο το ταλέντο να γράφει κανείς ή να τραγουδάει, αλλά πρέπει να σκεφτεί και να μετρηθεί κατά πόσον μπορεί να επικοινωνήσει το υλικό του ο ίδιος και σαν περφόρμερ. Πάνω στη σκηνή, λέω: Μπορώ αυτό που έχω μέσα μου σαν δημιουργός να το περάσω στον κόσμο; Και το δώρο σε όλα αυτά, εφ’ όσον πετύχεις; Μια διαρκής άσκηση να αισθάνεσαι πως, αν εσύ έχεις κάνει το καλό, υπάρχει πάντα κάπου το καλύτερο. Αυτό σε κρατάει αιώνια έφηβο και έτοιμο για την επόμενη υπέρβαση.

Αισθάνεστε μοναξιά στο χώρο; Εννοώ αισθητική μοναξιά: ότι δεν υπάρχουν πια παρέες με κοινή αισθητική, με κοινές αναφορές.
Δεν αισθάνομαι μοναξιά στο χώρο, αισθάνομαι μοναξιά στη χώρα. Και πιστεύω ότι εξίσου μοναχικοί είναι και πολλοί άλλοι σαν εμένα. Αισθάνομαι μοναξιά, γιατί διαπιστώνω ότι επικρατεί η επίμονη προσπάθεια να μην ανέβει ούτε μια στάθμη η αισθητική και η παιδεία μας. Υπάρχει μια λαγνεία προς την ευτέλεια, την οποία προτείνουν με νύχια και με δόντια διάφορα κέντρα αποφάσεων. Το βλέπουμε παντού και, πρώτα απ’ όλα, στη πολιτική μας. Αυτό που πάντα λέω από μέσα μου, και που λέμε όλοι μας λίγο-πολύ όταν αντικρίζουμε αυτή την αθλιότητα είναι: «Όχι μωρέ! Δεν είμαστε έτσι εμείς». Δεν θέλω να ανήκω σε μια κοινωνία που γεννά τους Ψωμιάδηδες, τους Καρατζαφέρηδες και τα παράγωγα αυτών. Αισθάνομαι ξένη προς αυτό. Σαφώς και αντιλαμβάνομαι ότι όλοι αυτοί πατάνε σε φοβικά σύνδρομα του κόσμου, τα οποία καλλιεργούν κατά κόρον, ώστε να έχουν τη δική τους πλατφόρμα για να διαστρεβλώνουν την αλήθεια. Σαφώς και αντιλαμβάνομαι γιατί τους προβάλλουν καθημερινά και γι’ αυτό γυρίζω το κανάλι. Ή παύω να τους ακούω. Κλείνω τον ήχο και –έτσι που φαίνονται μόνο σαν εικόνα, χωρίς ήχο– είναι και πολύ αστείοι. Και εγώ είμαι άνθρωπος και εγώ μπορεί να φοβάμαι· δεν αντιδρώ όμως έτσι παθητικά. Κάθομαι και σκέφτομαι, εμπλουτίζω τις γνώσεις μου, διαβάζω και άλλα εκτός από περιοδικά και αθλητικές φυλλάδες, ενημερώνομαι, δεν κολλάω στην εικονική πραγματικότητα που μου σερβίρουν και, με αυτό τον τρόπο, διώχνω την άγνοια άρα και τους φόβους μου. Συμμετέχω στα κοινά, αντιμετωπίζω την αλήθεια όσο σκληρή κι αν είναι, παρατηρώ και συμπάσχω. Πάνω απ’ όλα, δεν κλείνομαι στο καβούκι μου. Θέλω να πω με αυτά ότι κάποτε πρέπει να αντιδράσουμε και εμείς οι ίδιοι σε όσα μας σερβίρουν. Πρόκειται για θέμα πολιτισμού. Αυτοί δεν θα σταματήσουν ποτέ. Έτσι ήταν πάντα εδώ. Οι συμπατριώτες μου όμως τότε αντιδρούσαν και ήταν πάντα κοσμοπολίτες, ανοιχτοί, γελαστοί, γλεντζέδες και φέρονταν σαν πλούσιοι. Σαν, όμως… Δεν το είχαμε πάρει και τόσο σοβαρά αυτό το θέμα του πλούτου. Τι έγινε τώρα, δεν μπορώ να καταλάβω… Και δεν θέλω να πιστέψω με τίποτα ότι τα καταφέρανε όλοι αυτοί να μας κάνουν έτσι. Αυτό δηλαδή δεν θα το αντέξω.

Πού πάει η μουσική όταν δεν την ακούμε;
Υπάρχει εκεί και μας περιμένει. Ο ήχος δεν έχει χώρο, δεν έχει χρόνο· απλά υπάρχει. Το θέμα είναι εσύ τι δυνατότητα έχεις να ακούσεις και πώς. Είναι ένας συμπαντικός ήχος και το ζήτημα είναι ποιος συντονίζεται με αυτόν και ποιος όχι. Η δόνηση του κάθε ανθρώπου, που απορρέει από την καλλιέργεια και την αγωγή του, τον τρόπο δηλαδή που έχει μεγαλώσει και που έχει αποφασίσει να ζει, έρχεται και συντονίζεται με αυτό τον ήχο. Η μουσική θα υπάρχει πάντα, εφόσον υπάρχουν νέοι άνθρωποι που θα μπαίνουν σε αυτή για να συναντήσουν την αλήθεια και να σώσουν την ψυχή τους. Εγώ, προσωπικά, έχω σώσει τη ζωή μου από τη μουσική. Δεν θα ζούσα, αν δεν υπήρχε η μουσική.


Imam Baildi (Τα Χάρτινα)
Η Δήμητρα μάς έδωσε τα Χάρτινα, ενώ πρότεινε επίσης να σκεφτούμε και από μόνοι μας κομμάτια που θα μας ταίριαζαν. Μόλις το ακούσαμε πάντως μάς ήρθε αμέσως η ιδέα να αξιοποιήσουμε τον βαλκανικό ήχο του κομματιού, συνδυάζοντάς τον όμως με cumbia, έναν λατινοαμερικανικό ρυθμό. Το κομμάτι είναι από μόνο του πολύ χορευτικό και σίγουρα αυτό είναι που αναδείξαμε με το ρεμίξ μας.

Όλγα Κουκλάκη (Δεν είσαι εδώ)
Το συγκεκριμένο κομμάτι ήταν και είναι ένα από τα αγαπημένα μου ελληνικά τραγούδια. Αποτελούσε πρόκληση για μένα. Του προσέδωσα έναν πιο ηλεκτρονικό και προσωπικό τόνο. Μικρή, έπαιζα στο πιάνο τραγούδια της Δήμητρας Γαλάνη, χωρίς να ξέρω τότε ότι ήταν δικά της. Την εκτιμώ πολύ.

Dimi Phaze (Το σ’ αγαπώ μπορεί)
Με αυτό το δίσκο τιμά εμάς και μας εμπιστεύεται κομμάτια που έχει ερμηνεύσει ή έχει γράψει η ίδια, παρέχοντάς μας το ελεύθερο ο καθένας μας να προσθέσει την προσωπική του σφραγίδα στη διασκευή. Στο σ’ αγαπώ μπορεί δίνω μια ντανς πινελιά. Η φωνή της Δήμητρας έχει τον κύριο λόγο και γι’ αυτό θέλησα το μουσικό υπόβαθρο να είναι απλό και διακριτικό. Η Δήμητρα Γαλάνη ανήκει στους καλλιτέχνες που θα πειραματιστούν εξελίσσοντας το είδος. Η μοναδική φωνή, οι επιλογές και ο χαρακτήρας της είναι τα κυριότερα στοιχεία που την καθιέρωσαν και ταξίδεψαν τις μουσικές και τη φωνή της ατσαλάκωτες στο χρόνο.

Freedom of Speech (Μην πάμε απόψε πουθενά)
Επρόκειτο για ευτυχή σύμπτωση. Το είχαμε υπόψη αρκετό καιρό πριν και θεωρούσαμε ότι υπάρχει μια νέα δυναμική μέσα στο κομμάτι, η οποία μπορεί να αναδειχθεί. Όταν, κάποια στιγμή, συζητήσαμε με τη Δήμητρα Γαλάνη το ενδεχόμενο να συνεργαστούμε, μας πρότεινε να ετοιμάσουμε μια διασκευή· τότε η επιλογή ήταν προφανής. Αφενός προσπαθήσαμε να εξωτερικεύσουμε μια ερμηνεία και μια μελωδία που αντέχουν στο χρόνο και, αφετέρου, να δοκιμάσουμε πώς ταιριάζει ένα τέτοιο κομμάτι στο ηχητικό τοπίο του σήμερα.

Cyanna (Τίποτα)
Το κομμάτι αυτό έχει να πει σημαντικά πράγματα για το σήμερα, ίσως μάλιστα περισσότερα από την εποχή κατά την οποία γράφτηκε αρχικά. Από την αρχή μάς εντυπωσίασε η αμεσότητα και η συγγένειά του με τη μουσική μας. Το έργο της Δήμητρας είχαμε την τύχη να το γνωρίσουμε μέσα από μια από τις σημαντικότερες συνεργασίες της, Η ώρα του stuff του Π. Σιδηρόπουλου και αργότερα από το sample που χρησιμοποίησαν οι Terror X Crew στο Μη φοβάσαι. Οπότε θεωρούσαμε τη διαχρονικότητά της δεδομένη από την αρχή, αφού ποτέ δεν ανέχτηκε κανένα καλούπι, κάτι που πιστεύουμε πως την καθιστά ξεχωριστή.

Marsheaux (Ζω)
Στην αρχή είχαμε ξεκινήσει να δουλεύουμε το Σ’ όποιον αρέσουμε, αλλά το αποτέλεσμα δεν προέκυπτε όπως το φανταζόμασταν. Έτσι διαλέξαμε το Ζω από τις Εικόνες του Χατζηνάσιου. Ακούγοντάς πάλι σήμερα το αυθεντικό τραγούδι, μας άρεσε πολύ η φωνή της Δήμητρας εκείνη την περίοδο και κρατήσαμε την πρωτότυπη φωνή στο τραγούδι, χωρίς να προσθέσουμε κάτι, απλώς αλλάξαμε την ενορχήστρωση.

Ηλίας Κατελάνος (Το χειροκρότημα)
Η μελωδική γραμμή του κομματιού είναι εύπλαστη και μπορεί να λειτουργήσει σε άλλες γλώσσες. Μην ξεχνάμε ότι το πρώτο ρεμίξ μου στα πορτογαλικά έγινε massive radio hit και παίζεται ακόμα και σήμερα παντού. Αυτό είναι η μεγαλύτερη επιβεβαίωση: η διαδρομή ενός τραγουδιού στο χρόνο. Κάποια εκπληκτικά ελληνικά τραγούδια αδικούνται από τον φτωχό ήχο και τις παλιομοδίτικες ενορχηστρώσεις τού παρελθόντος. Προσπάθησα με την μπόσα νόβα και κάποια λάουντζ-ελεκτρόνικα στοιχεία να το φέρω πιο κοντά στο σημερινό ήχο του ραδιοφώνου. Πιστεύω ότι το συγκεκριμένο ρεμίξ έχει πολύ δρόμο μπροστά· ιδιαίτερα με την παρουσία της Δήμητρας.

Yosebu (Και σ’ αγαπώ)
Ήθελα να γνωρίσω τη Δήμητρα και να παίξουμε αμπάριζα. Μικρός άκουγα Dennis Olivieri και Kraan. Η Γαλάνη δεν είναι απλά μια φωνή. Είναι όπερα μυθική, οίστρος εφευρετών.

Χρυσόστομος Μουράτογλου (Συρτάρια, Στερεότυπα, Δεν είμαι από δω)
Πιστεύω ότι και στα τρία τραγούδια ανεδείχθη μια κρυφή σχέση μεταξύ στίχων και μουσικής. Είμαι σίγουρος ότι υπάρχουν κι άλλες. Ανήκω σε αυτούς που ως έφηβοι δεν άκουγαν ελληνική μουσική και που αρκετά αργότερα επανασυνδέθηκαν με ακούσματα της παιδικής τους ηλικίας. Πιστεύω ότι, αν δεν υπήρχαν τραγουδιστές σαν τη Δήμητρα, δεν θα υπήρχε ο ορισμός της διαχρονικής φωνής.