Ο Οργουελ στην Ευρώπη

Tου Κωνσταντινου Καλλεργη

Η «Ευρώπη που προστατεύει» είναι το σύνθημα των ημερών και μια από κεντρικότερες συνιστώσες της ιδέας αυτής είναι η Ευρώπη που προστατεύει τους Ευρωπαίους από τον… ίδιο τον εαυτό τους.

Ολα άρχισαν το 2001 από το σχεδόν αυτονόητο: την καλύτερη συνεργασία των υπηρεσιών των κρατών-μελών μεταξύ τους και με τις ΗΠΑ για την πρόληψη τρομοκρατικών επιθέσεων. Αυτά το 2001. Επτά χρόνια αργότερα, το 2008, σχεδόν 500 εκατομμύρια Ευρωπαίοι πολίτες αντιμετωπίζονται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία ως εξ ορισμού ύποπτοι, υπό διαρκή παρακολούθηση με την τελευταία κίνησή τους, καταγεγραμμένη σε βάσεις δεδομένων, από τις οποίες, κατά το δοκούν, υπηρεσίες κάθε είδους μπορούν να αλιεύσουν ό,τι επιθυμούν.

«Ε και»; Ο Οργουελ δείχνει μακρινός, η δημοκρατία είναι δεδομένη, οι ελευθερίες κατοχυρωμένες. Ομως δεν είναι. Ενα παράδειγμα. Αν κάποιος διαβάζει στο Ιντερνετ, οι «υπηρεσίες» το γνωρίζουν. Ξέρουν, κάθε κείμενο που έχει διαβάσει, κάθε αγορά που έχει κάνει, κάθε ηλεκτρονική συνομιλία που είχε έχει καταγραφεί και αποθηκευθεί. Ισως κάποτε φανεί χρήσιμη…

Το αυτό ισχύει για κάθε τηλεφωνική κλήση. Κι αν σήμερα η ίδια η συνομιλία δεν καταγράφεται, αυτό και ενδεχομένως προσωρινό είναι, αλλά και δευτερεύον. Αλλωστε πόσοι δεν βρέθηκαν κάποτε στην ασφάλεια απλώς και μόνο επειδή «εθεάθησαν» να συνομιλούν με τον Α΄ ή τον Β΄… Το αυτό συντόμως και για τα αεροπορικά ταξίδια ή και για τις αγορές στο Ιντερνετ.

Ολα αυτά με απόφαση των κυβερνήσεων, με την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (συμπεριλαμβανομένων ουκ ολίγων Ελλήνων ευρωβουλευτών), με την επικύρωση των εθνικών κοινοβουλίων, κοντολογίς με κάθε δημοκρατικό τύπο.

Με κάθε τύπο και ποικίλες, κατά βάσιν, αόριστες νομικές δικλίδες ασφαλείας και προστασίας των ατομικών δεδομένων και ελευθεριών από το κράτος που γνωρίζει τα πάντα. Οι δικλίδες αυτές εκτός από αόριστες έχουν και ένα άλλο χαρακτηριστικό: κατά κανόνα δεν εμποδίζουν τη συλλογή των δεδομένων, απλά επιχειρούν να προσδιορίσουν τη χρήση τους. Η διαφορά είναι κρίσιμη γιατί οι κανόνες περί αξιοποίησης των δεδομένων μπορούν να αλλάξουν από τη μία στιγμή στην άλλη, ενώ αν τα στοιχεία δεν υπάρχουν δεν τίθεται και θέμα «αξιοποίησής» τους.

Ο «καθαρός ουρανός αστραπές δεν φοβάται», απαντούν οι οπαδοί του κράτους, που ξέρει τα πάντα και είναι μια έκφραση που σε διάφορες παραλλαγές έχει ακουσθεί συχνά στις Βρυξέλλες. Πράγματι, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο πολίτης οφείλει να ζει σε γυάλινο σπίτι. Λίγοι έχουν κάτι να κρύψουν όταν κοιμούνται, αλλά οι κουρτίνες και τα εξώφυλλα υπάρχουν για κάποιο λόγο. Λίγοι «κινούνται υπόπτως», αλλά οι αντιδράσεις, ακόμα και στη Βρετανία της διαρκούς παρακολούθησης, στην τοποθέτηση κάμερας σε κάθε γωνία δεν είναι παράλογη.

Η μία, μοναδική, πραγματική δικλίδα ασφαλείας, το κράτος που δεν ξέρει τα πάντα, το κράτος που αρχίζει να παρακολουθεί κάποιον μόνο όταν τον υποπτευθεί, το κράτος που θεωρεί τους πάντες αθώους μέχρι αποδείξεως (πλήρους και αδιαμφισβήτητης) του αντιθέτου χάνεται, αν δεν έχει ήδη χαθεί.