ΠΕΡΙΚΟΠΕΣ ΣΕ ΜΙΣΘΟΥΣ ΚΑΙ ΜΠΟΝΟΥΣ ΛΟΓΩ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣΦρένο στις υπέρογκες αμοιβές των μάνατζερ αλλά και όλων των στελεχών των επιχειρήσεων βάζει η οικονομική κρίση. Μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις, από τη ναυτιλία, τις κατασκευές, το λιανεμπόριο, τις τράπεζες, τις αυτοκινητοβιομηχανίες και τον τουρισμό, που πλήττονται άμεσα από τις αρνητικές συνέπειες της κρίσης, βάζουν το μισθολογικό κόστος στο μικροσκόπιο και προχωρούν σε αναθεώρηση της πολιτικής αμοιβών.
Στην κορυφή της λίστας των περικοπών τοποθετούνται τα στελέχη τα οποία πέρα από τον μισθό απολαμβάνουν επιπλέον πακέτα αποδοχών και μπόνους. Οι περικοπές δεν περιορίζονται μόνο στους υψηλόβαθμους μάνατζερ. Περιλαμβάνουν και τα χιλιάδες μεσαία στελέχη. Στον χορό των περικοπών μπαίνουν οι επιχειρήσεις από σχεδόν όλους τους κλάδους, ακόμα και από αυτούς που δείχνουν να αντέχουν σε μεγαλύτερο βαθμό στην κρίση. Ανάμεσά τους βρίσκονται οι εταιρείες κινητής τηλεφωνίας και οι φαρμακευτικές, οι οποίες με φόντο την οικονομική αβεβαιότητα που βαθαίνει συνεχώς αλλά και το μπαράζ απολύσεων που εξαγγέλλουν διεθνώς μεγάλες πολυεθνικές μειώνουν και κόβουν- σε ορισμένες περιπτώσεις- μπόνους, ενώ περιορίζουν σημαντικά τις αυξήσεις των στελεχών τους στο όνομα μιας «συνετής οικονομικής διαχείρισης».
Οι περικοπές αναμένεται να επεκταθούν και στις παροχές των στελεχών που αφορούν έξοδα παράστασης, δωροεπιταγές ή πιστωτικές κάρτες
Περικοπές για 4 στις 10 εταιρείες
Μέχρι σήμερα τέσσερις στις δέκα ελληνικές επιχειρήσεις προχωρούν σε πάγωμα των μισθών των στελεχών τους κατά τη φετινή χρονιά. Τα συμπεράσματα έρευνας της Ηay Group είναι αποκαλυπτικά της τάσης που επικρατεί και αναμένεται να επιδεινωθεί τους επόμενους μήνες, καθώς πολλές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν προβλήματα ρευστότητας. Μάλιστα, οι περικοπές αγγίζουν και τους χαμηλόμισθους, με τις αυξήσεις των μισθών να κυμαίνονται σε χαμηλότερα επίπεδα για όλες τις βαθμίδες των εργαζομένων. Άλλωστε, σε άλλες χώρες, όπου η κρίση έχει πάρει ήδη τη μορφή βαθιάς ύφεσης, είναι πολλές οι επιχειρήσεις που μειώνουν τον προϋπολογισμό για αυξήσεις μισθών. Σε παγκόσμιο επίπεδο ανέρχονται στο 65%, ενώ στην Ελλάδα στο 39%- μέχρι στιγμής.
«Όταν υπάρχει κρίση, αίσθηση μιζέριας, και δεν επιτυγχάνονται οι οικονομικοί στόχοι μιας επιχείρησης, τα μπόνους περικόπτονται», επισημαίνει κατηγορηματικά ο κ. Νίκος Βερόπουλος, διευθύνων σύμβουλος της ομώνυμης αλυσίδας σούπερ μάρκετ, παρότι δραστηριοποιείται σε έναν κλάδο που φαίνεται να διαθέτει αντοχές- τουλάχιστον προς το παρόν- έναντι της κρίσης. «Όταν κάνεις περικοπή δαπανών, είναι λογικό να ξεκινήσεις από τους μισθούς». Όμως πέρα από το πάγωμα στις αυξήσεις των μισθών των στελεχών αλλά και την περικοπή των μπόνους, στο στόχαστρο των επικεφαλής των ελληνικών επιχειρήσεων βρίσκονται και άλλες παροχές. Όπως επισημαίνει ο κ. Βερόπουλος, η μίσθωση των αυτοκινήτων που παρέχονται στα στελέχη θα επεκταθεί στην πενταετία, από τριετία που ισχύει. «Εμείς μισθώσαμε μεταχειρισμένα αυτοκίνητα κυρίως στα στελέχη των πωλήσεων που μετακινούνται στην περιφέρεια, προκειμένου να μειώσουμε το κόστος του ενοικίου», δηλώνει ο κ. Βερόπουλος.
Αναθεώρηση αποδοχών και στην ένδυση
Το ισχυρό πλήγμα που δέχεται το ελληνικό λιανεμπόριο από την οικονομική κρίση με τους επιχειρηματίες να παρακολουθούν έκπληκτοι την κατακόρυφη πτώση που καταγράφουν τζίρος και κατανάλωση, αφήνει λίγα περιθώρια για επιπλέον παροχές σε όλους τους κλάδους, από τα ηλεκτρικά είδη μέχρι τα έπιπλα, τα οποία επηρεάζονται αρνητικά και από τη δυσκολία παροχής καταναλωτικών δανείων. Κακή είναι και η πορεία των πωλήσεων και στην ένδυση. Μετά τους τρελούς ρυθμούς ανάπτυξης που είδε η λιανική αγορά τα τελευταία χρόνια, σήμερα οι λιανέμποροι σηκώνουν τα χέρια ψηλά και περιμένουν ότι το 2009 θα δουν ακόμα πιο απότομη προσγείωση στον τζίρο τους. Μαζί με τα επενδυτικά τους σχέδια και τους οικονομικούς στόχους αναθεωρούν και το μισθολογικό τους κόστος. «Αφού μαζεύονται τα κέρδη, είναι αναμενόμενο ότι θα μειωθούν και τα μπόνους», δηλώνει ο κ. Κωνσταντίνος Λαμπρόπουλος, διευθύνων σύμβουλος των πολυκαταστημάτων Αttica. «Οι επιπλέον αμοιβές ακολουθούν την πορεία των στόχων». Σύμφωνα με πληροφορίες, τα μπόνους στα στελέχη του λιανεμπορίου κυμαίνονταν συνήθως από έναν μέχρι τρεις μισθούς. Φέτος, όσες επιχειρήσεις αποφασίσουν να δώσουν θα περιοριστούν σε έναν μόνο μισθό.
Τα μπόνους θα γίνουν... δυσεύρετα
Στην κόψη του ξυραφιού βρίσκονται και οι έμποροι αυτοκινήτων. Η κατακόρυφη πτώση των πωλήσεων έχει ήδη προεξοφλήσει, όπως επισημαίνουν παράγοντες της αγοράς, ότι τα μπόνους «θα γίνουν δυσεύρετα». Ανάλογη είναι η εικόνα που διαμορφώνεται στην αγορά των τηλεπικοινωνιών και της πληροφορικής. Σύμφωνα με πληροφορίες, ορισμένες εταιρείες και μάλιστα από τις μεγάλες του κλάδου έχουν ήδη κόψει τα μπόνους των στελεχών και για το 2008, ενώ τα πράγματα ενδέχεται να χειροτερέψουν. Στην κινητή τηλεφωνία, για παράδειγμα, εκτιμάται ότι ο σκλη ρός ανταγωνισμός, που έχει αναθερμανθεί τελευταία, θα επηρεάσει αρνητικά τα τελικά τους αποτελέσματα. «Ολοένα και συχνότερα ακούμε από τους πελάτες μας ότι αυτή τη χρονιά οι αμοιβές των στελεχών θα παραμείνουν στα ίδια επίπεδα με πέρυσι. Ωστόσο, οι ίδιοι προσθέτουν ότι, πλην των υψηλόβαθμων στελεχών, θα δώσουν αυξήσεις στους υπόλοιπους εργαζομένους, έστω και αν αυτές κυμανθούν σε χαμηλότερα από τα περυσινά επίπεδα», επισημαίνει η κ. Ασπασία Βούλγαρη, σύμβουλος της Ηay Group.
Αυξήσεις 4,8%, από 7% πέρυσι
Σύμφωνα με την έρευνα της Ηay Group, στις περιπτώσεις των εταιρειών που δεν έχουν αποφασίσει ακόμη πώς θα κινηθούν ως προς τις αμοιβές των ανωτάτων στελεχών, οι αυξήσεις αναμένεται να κυμανθούν γύρω στο 4,8%, ενώ πέρυσι είχαν διαμορφωθεί σε 7%. Επιπλέον, σε πολλές περιπτώσεις τα στελέχη έχουν «κλειδώσει» τις αυξήσεις τους μέσω συμβολαίων που έχουν ήδη συνάψει. Πάντως, «σε βάθος χρόνου, είναι πιθανό τα ποσοστά αυτά να πέσουν σε χαμηλότερα επίπεδα από τα αναμενόμενα» παρατηρεί η κ. Βούλγαρη. «Στην Ελλάδα δεν έχουμε βιώσει τόσο έντονα ακόμη τις επιπτώσεις της κρίσης, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες. Οι δαπάνες για μισθούς ενδέχεται να περιοριστούν ακόμη περισσότερο». Οι περικοπές αναμένεται να επεκταθούν και στις παροχές των στελεχών που αφορούν έξοδα παράστασης, δωροεπιταγές ή πιστωτικές κάρτες. «Ό,τι μπορέσουν να περικόψουν οι εταιρείες, θα το κάνουν», επισημαίνουν υψηλόβαθμα στελέχη. Άλλωστε, στην περίπτωση των πολυεθνικών εταιρειών οι μητρικές, όπως παρατηρούν παράγοντες της αγοράς, έχουν ήδη δώσει εντολές για πάγωμα μισθών και περικοπή των μπόνους.
Λιτότητα και στους κλάδους που αντέχουν
Η κατάσταση δεν είναι πολύ διαφορετική και στους κλάδους που επιδεικνύουν ιδιαίτερη αντοχή στην κρίση,
όπως είναι οι φαρμακευτικές εταιρείες (καθώς η ζήτηση, τουλάχιστον για συνταγογραφούμενα φάρμακα, παραμένει σε υψηλά επίπεδα).
Όμως, καθότι οι φαρμακευτικές είναι εταιρείες εντάσεως κεφαλαίου, κάποιες είναι εκτεθειμένες σε υψηλό δανεισμό, με αποτέλεσμα να εκτιμάται ότι θα αντιμετωπίσουν προβλήματα. «Πρακτικά η κρίση δεν φαίνεται να επηρεάζει τις αμοιβές των στελεχών, όπως συμβαίνει σε άλλους τομείς, όπου γίνονται ήδη επαναδιαπραγματεύσεις των αμοιβών», επισημαίνει ο κ. Βασίλης Κάτσος, διευθύνων σύμβουλος της Ρharmathen. «Φαντάζομαι, πάντως, ότι και στην περίπτωση των φαρμακευτικών εταιρειών θα υπάρξει σύνεση και νοικοκύρεμα».
Μηδενικές αυξήσεις και μεγάλο ψαλίδι στα μπόνους και στις τράπεζες
Στην κορυφή του παγόβουνου βρίσκονται οι τράπεζες. «Πώς είναι δυνατόν να εμφανιστούν οι διοικήσεις των τραπεζών στις επόμενες γενικές συνελεύσεις με προγράμματα μπόνους για τα στελέχη», δηλώνει ο κ. Θεόδωρος Πανταλάκης, διευθύνων σύμβουλος της Τράπεζας Πειραιώς, αναδεικνύοντας το κλίμα που επικρατεί αλλά και τις προθέσεις των διοικήσεων των ελληνικών τραπεζών. «Η επόμενη περίοδος θα είναι μειωμένων παροχών», συμπληρώνει, παραπέμποντας εμμέσως πλην σαφώς στην εκτίμηση ότι και οι αυξήσεις- τουλάχιστον των στελεχών που δεν αμείβονται βάσει της συλλογικής σύμβασης της ΟΤΟΕ- θα κινηθούν σε χαμηλότερα επίπεδα.
Μικρές ή καθόλου αυξήσεις
Σύμφωνα με πληροφορίες, σε ορισμένες τράπεζες «παίζεται» αν θα δοθούν αυξήσεις στα στελέχη ακόμα και τα μεσαία, ενώ σε άλλες οι αυξήσεις στους μισθούς των στελεχών θα κυμανθούν γύρω στο 3% φέτος, από 5% πέρυσι. Πάντως, σε όλες σχεδόν τις τράπεζες «τα περισσότερα μπόνους θα κοπούν». Η πρόβλεψη δεν αφορά μόνο τα ανώτατα στελέχη (μέχρι και τη βαθμίδα του αναπληρωτή γενικού διευθυντή) που ούτως ή άλλως αποκλείονται από τις αποδοχές μπόνους κατά το διάστημα υπαγωγής της τράπεζας στο πακέτο στήριξης βάσει των διατάξεων του σχετικού νόμου.
Έτσι, όπως παρατηρούν στελέχη τραπεζών, και στην περίπτωση των μεσαίων μάνατζερ (με μισθούς πάνω από 3.000 ευρώ) θα περιοριστεί σημαντικά ο αριθμός αυτών που θα λάβουν μπόνους ακόμη και για την περασμένη χρονιά. Το ίδιο ισχύει και για το ύψος των μπόνους. Σύμφωνα με πληροφορίες, τα τελευταία χρόνια της υψηλής κερδοφορίας των τραπεζών, τα στελέχη κυρίως των ιδιωτικών τραπεζών είχαν συνηθίσει σε μπόνους που κυμαίνονταν συνήθως και ανάλογα με την τράπεζα μεταξύ ενός και τεσσάρων μισθών. Σύμφωνα με τραπεζικά στελέχη, τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, που καθορίζονται συνήθως οι επιπλέον αμοιβές των στελεχών για την προηγούμενη χρονιά, ακόμη και όσοι «καταφέρουν» να πάρουν μπόνους θα το δουν να περιορίζεται μόνο σε έναν μισθό. Δεν θα δοθούν stock options
Όσο για τα stock options, αυτά «δεν πρόκειται να δοθούν», παρατηρεί χαρακτηριστικά τραπεζικό στέλεχος. Η πορεία του χρηματιστηρίου, εξηγεί, καθιστά μη ελκυστικά τα stock options, τα προγράμματα αγοράς μετοχών σε προνομιακές τιμές. Με τα stock options τα υψηλόβαθμα στελέχη των τραπεζών έφταναν ακόμη και σε δι πλασιασμό των ετήσιων μισθολογικών αποδοχών, όσο τουλάχιστον καρπώνονταν υπεραξίες, κάτι που δεν «υπόσχονται» σήμερα οι χαμηλές τιμές των μετοχών. Εξέλιξη, που επηρεάζει σημαντικά τις επιπλέον αποδοχές των στελεχών σε μια ευρεία γκάμα εισηγμένων επιχειρήσεων, οι οποίες εφάρμοζαν τέτοια προγράμματα.
Τα στελέχη είχαν συνηθίσει σε παχυλές αμοιβές χάρη στις υπεραξίες των μετοχών. Δεν είναι τυχαίο ότι από τον Ιανουάριο του 2006 μέχρι τον Μάρτιο του 2007 στελέχη εισηγμένων είχαν καρπωθεί μέσω των stock options χρηματιστηριακή αξία περίπου 400 εκατ. ευρώ, ενώ το κόστος για τις εταιρείες ήταν μόλις 193 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις σχετικής μελέτης του κ. Κωνσταντίνου Βέργου, προέδρου της Ένωσης Πιστοποιημένων Αναλυτών και υπεύθυνου του τμήματος ανάλυσης της Κύκλος ΑΧΕΠΕΥ. Εκτιμά, μάλιστα, ότι μέχρι σήμερα η συνολική αξία των stock options, που έχουν καρπωθεί τα στελέχη, θα πρέπει να ανέρχεται πλέον σε μισό δισεκατομμύριο ευρώ. «Σήμερα, όμως, τα stock options καθίστανται μη ελκυστικά», παρατηρεί. Έτσι, τα στελέχη και κυρίως τα υψηλόβαθμα εισηγμένων εταιρειών βλέπουν να χάνεται μια σημαντική πηγή εισοδήματος, η οποία δεν είναι σίγουρο ότι θα αντικατασταθεί.
Την ανησυχία τους εκφράζουν οι πολίτες για τη διόγκωση του δημόσιου χρέους, σύμφωνα με δημοσκόπηση της Public Issue για την "Καθημερινή της Κυριακής".
